Mùa thu Moskva - những ngày không quên

Chuyến đi hiếm có này mang theo nhiều ý nghĩa đặc biệt. Tại VGIK, vào sáng 8 tháng 9 năm 2026 đồng thời diễn ra hai sự kiện: Khai trương “Không gian di sản và kết nối văn hóa Việt - Nga mang tên cố PGS. TS, Đạo diễn, Hoạ sĩ, NSND Ngô Mạnh Lân” (nguyên là một trong những sinh viên xuất sắc của trường) do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trực tiếp tham dự cùng phu nhân và các nhà lãnh đạo cấp cao của nhà nước Nga và Việt Nam (nhân chuyến thăm cấp Nhà nước đến Nga) đồng thời diễn ra Lễ khai mạc trọng thể “Những ngày phim Việt Nam tại VGIK” vào đúng dịp 70 năm những sinh viên Việt Nam đầu tiên theo lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật được cử sang Liên Xô học tập trong đó có VGIK, với sự tham dự của bà Ngô Phương Ly, Phu nhân Tổng Bí Thư Chủ tịch nước Tô Lâm với tư cách khách mời danh dự.

Cùng dự sự kiện trang trọng này có Bà Olga Lyubimova, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Liên bang Nga; PGS. TS Tạ Quang Đông, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bà Nguyễn Phương Hòa, Cục trưởng Cục hợp tác Quốc tế Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bà Linh Lan, phu nhân của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước CHXHCN Việt Nam tại Liên bang Nga Minh Khôi; Ông Vladimir Sergeevich Malyshev, Hiệu trưởng Học viện Điện ảnh quốc gia Liên bang Nga VGIK cùng nhiều đại biểu quan khách các bộ, ngành văn hóa, ngoại giao, các cơ quan thông tấn, báo chí Nga và Việt Nam…

Bà Ngô Phương Ly - Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các cựu sinh viên VGIK trong Lễ khai mạc “Những ngày phim Việt Nam tại VGIK”

Hành trang cùng chúng tôi sang Nga lần này bao gồm những bộ phim của các tác giả là cựu sinh viên VGIK được dịch từ tiếng Việt sang tiếng Nga và làm phụ đề bao gồm: Chùm phim hoạt hình của cố đạo diễn, họa sĩ, NSND Ngô Mạnh Lân với các phim: Mèo con - Giải thưởng “Bồ Nông Bạc” Liên hoan phim quốc tế Mamaia, Romania (năm 1966), Bằng khen tại Liên hoan phim Quốc tế Frankfurt (năm 1967), “Bông Sen Vàng” Liên hoan phim Việt Nam lần thứ nhất (năm 1970); Con Sáo biết nói, Bông Sen Vàng Liên hoan phim Việt Nam lần thứ nhất (năm 1970); Chuyện Ông Gióng Giải thưởng Bồ Câu Vàng, Liên hoan phim quốc tế Leipzig, (năm 1970).

Cùng với đó là chùm phim hoạt hình của đạo diễn, họa sĩ, NSND Nguyễn Thị Phương Hoa, bao gồm: Phim Xe đạp, Đề cử phim hoạt hình xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Quốc tế Châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 45; Giải A của Hội Điện ảnh Việt Nam, năm 2000; Giải Bông Sen Vàng tại Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ 13 cùng với các giải thưởng cá nhân xứng đáng: Đạo diễn xuất sắc nhất, Biên kịch xuất sắc nhất; Họa sĩ xuất sắc nhất; Phim Chuyện những Đôi giày, Giải Bông Sen Vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 14; Phim Khúc Gỗ mục, Giải thưởng Dế Mèn lần thứ hai - Khát vọng Dế Mèn năm 2021.

Các phim tài liệu, bao gồm: Còn lại với thời gian (2005) của Đạo diễn, NSND Lê Hồng Chương có thời lượng 25 phút 30 giây, Giải thưởng Cánh Diều Vàng của Hội Điện ảnh Việt Nam năm 2005, Giải thưởng Phim tài liệu xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 51 (năm 2006), Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật; Phim Chốn quê của Biên kịch, kiêm đạo diễn, NSƯT Nguyễn Sĩ Chung, Giải thưởng Phim tài liệu xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 46, Giải A của Hội Điện ảnh Việt Nam năm 2001, Bằng khen của Ban Giám khảo tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 13.

Các phim truyện điện ảnh, bao gồm: Bộ phim kinh điển của điện ảnh Việt Nam Lửa trung tuyến, phim có sự diễn xuất của diễn viên, NSND Phạm Ngọc Lan (phu nhân của GS.TS, NSND, đạo diễn họa sĩ Ngô Mạnh Lân); Phim Mùi cỏ cháy (2012) của Đạo diễn, NSƯT Nguyễn Hữu Mười, Bông Sen Bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 17 và bốn Giải Cánh Diều Vàng của Hội Điện ảnh Việt Nam cho: Phim Điện ảnh xuất sắc nhất, Âm nhạc xuất sắc nhất, Biên kịch xuất sắc nhất và Quay phim xuất sắc nhất; Phim Thị trấn yên tĩnh (1986) của 2 cựu sinh viên VGIK là: Biên kịch Đoàn Trúc Quỳnh (Xuân Quỳnh) - đoạt Giải Biên kịch xuất sắc nhất tại Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ 8 và Đạo diễn, NSƯT Lê Đức Tiến, đoạt Giải A của Hội Điện ảnh Việt Nam cho phim và Giải thưởng Đạo diễn xuất sắc (1986), Bộ phim này còn giành được giải cho nam diễn viên chính xuất sắc. Đạo diễn Lê Đức Tiến (sinh năm 1949) được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật (vào năm 2017).

Đặc biệt nữa, bộ phim truyện điện ảnh Tọa độ chết (КООРДИНАТЫ СМЕРТИ) - tác phẩm điện ảnh hợp tác sản xuất giữa Việt Nam và Liên xô (1985) dài 88 phút, do Hãng phim Gorky và Hãng phim truyện Việt Nam, Fafilm Việt Nam phối hợp sản xuất và phát hành. Phim được quay bằng hai ngôn ngữ Nga và Việt, với thành phần làm phim: Đạo diễn người Nga: Samvel Gasparov và Đạo diễn Việt Nam Nguyễn Xuân Chân (từng theo học tại VGIK từ năm 1962 - 1964); Biên kịch người Nga Alekxandr Lapshin và Biên kịch Việt Nam Hoàng Tích Chỉ; Quay phim người Nga Sergey Filippov và quay phim Việt Nam Đan Thụ (là cựu sinh viên VGIK ngành quay phim); Họa sĩ Thiết kế mỹ thuật Việt Nam Đào Đức và họa sĩ thiết kế mỹ thuật Nga Pyotr Pashkevich (nguyên là thầy giáo dạy tại khoa Nghệ thuật chuyên ngành Thiết kế Mỹ thuật Điện ảnh tại VGIK); Âm nhạc Yevgeny Krylatov; Âm thanh Boris Koreshkov và Nguyễn Quốc Cẩn, Nguyễn Hữu Căn, Minh Tâm; Dựng phim Tatyana Malyavina và Nguyễn Thị Ninh; Họa sĩ viết tiêu đề phim Lê Nguyên Thủy…

Với sự tham gia của các diễn viên Nga: Alecxandrer Galibin trong vai kỹ sư Liên Xô Ilya Krutin; Yuri Nazarov vai Thuyền trưởng Shukhov; Tatyana Lebedeva vai Kate Francis nữ diễn viên, ca sĩ Mỹ; Cùng một số diễn viên đóng thế (cascadeur) Liên Xô tham gia các cảnh phi công tù binh Mỹ, cùng các diễn viên Việt Nam: Đặng Lưu Việt Bảo (sau này là cựu sinh viên VGIK chuyên ngành đạo diễn) đóng vai Phong trong phim; nữ diễn viên Lê Vân trong vai Mai; diễn viên gạo cội Nguyễn Huy Công trong vai lão dân quân; Cùng các diễn viên: Nguyễn Hải, Nguyễn Hoàng, Hoàng Uẩn, Thu An, Mai Châu, Vũ Kỳ Lan, Hải Nhất, Chiêu Sô, Từ Chung…

Đặc biệt lần này, hình ảnh các cựu sinh viên VGIK được hiện lên khá sinh động trong bộ phim phóng sự 12 phút mang tên VGIK - Nơi những giấc mơ bắt đầu do Đạo diễn, NSND Lê Hồng Chương cùng ê kíp truyền thông Thu Nga thực hiện gấp rút đã thu hút người xem bởi nội dung đầy ý nghĩa về những người trong cuộc. Phim đã tạo nên sự xúc động khi nhắc nhớ đến nhiều nghệ sĩ điện ảnh thành danh vốn là cựu sinh viên VGIK nay không còn nữa.

Hơn thế, phim còn trân trọng ghi ơn những bậc thầy điện ảnh Xô Viết đã sang Việt Nam giảng dạy lớp diễn viên, đạo diễn khóa đầu tiên tại trường Điện ảnh Việt Nam tại Hà Nội, cũng như suốt 70 năm qua, nhiều thế hệ thầy, cô VGIK đã đào tạo nhiều thế hệ sinh viên Việt Nam với hàng trăm các nghệ sĩ các chuyên ngành nghệ thuật và các nhà kinh tế điện ảnh, góp phần cung ứng nguồn nhân lực quan trọng hòa chung vào dòng chảy phát triển của điện ảnh Việt Nam.

Món quà tặng Trường Đại học Điện ảnh Quốc gia toàn Liên bang Xô Viết (VGIK) của các cựu sinh viên VGIK. Dịch nghĩa dòng chữ: Đại học Điện ảnh Quốc gia toàn Liên bang Xô Viết (VGIK) với lòng kính trọng và biết ơn từ các sinh viên Việt Nam đã tốt nghiệp.

Ngày 08 tháng 9 năm 2026

Tại buổi lễ trọng thể này, Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam, PGS.TS Đỗ Lệnh Hùng Tú đã chia sẻ những tình cảm chân thành từ các cựu sinh viên Việt Nam với mái trường thân yêu VGIK:

“…Cách đây hơn 70 năm, những sinh viên Việt Nam đầu tiên đã được tuyển chọn cử sang Liên Xô và được tuyển vào trường Đại học Điện ảnh Quốc gia toàn Liên bang Xô Viết nay là Học viện Điện ảnh Quốc gia Liên bang Nga mang tên X.A. Gerasimov.

Với nhiều thế hệ nối tiếp nhau, hàng trăm sinh viên Việt Nam đã tốt nghiệp các chuyên ngành khác nhau như: Biên kịch điện ảnh, Đạo diễn, Quay phim, Họa sĩ Thiết kế Mỹ thuật Điện ảnh, Họa sĩ thiết kế phim Hoạt hình, Lý luận Phê bình và Kinh tế Điện ảnh. Sau khi tốt nghiệp trở về nước, nhiều người trong số họ đã thành danh và cống hiến một phần quan trọng cho tiến trình phát triển của nền Điện ảnh Cách mạng Việt Nam, và đến nay trong số đó có nhiều người đã mất.

Hôm nay đây, thật đáng tự hào và xúc động khi đoàn công tác gồm những cựu sinh viên VGIK đại diện cho các cựu sinh viên khi xưa được vinh dự quay lại mái trường xưa. Làm sao nói hết cảm xúc đang dâng đầy lúc này trong mọi thành viên cựu sinh viên VGIK chúng tôi khi được ôn lại những ký ức đẹp một thời về thầy cũ, bạn xưa… nay người còn, người đã mất, hoặc đang ở tận nơi nào… Làm sao nói hết lòng biết ơn đối với sự tận tâm đầy thương mến của quý thầy, cô, sự đùm bọc, sẻ chia thân thiện của những người dân Xô Viết Nga. Vẫn còn mãi đây lòng biết ơn Điện ảnh Xô Viết, Nga từ sâu trong tâm khảm những sinh viên VGIK thuộc nhiều thế hệ trong suốt 70 năm qua, và cả những học viên ngành đạo diễn, diễn viên thuộc khóa đầu tiên ở Việt Nam vào những thập niên 60… Chính nhờ được tiếp thu sự truyền dạy từ các bậc thầy Điện ảnh Liên Xô, Nga đã hình thành nguồn nhân lực quan trọng được đào tạo hòa vào dòng chảy phát triển chung của điện ảnh Việt Nam.

Làm sao nói hết lòng biết ơn VGIK, ngôi trường không chỉ đem lại kiến thức chuyên môn tiên tiến, tôn trọng phong cách riêng của mỗi sinh viên, mà còn là những bài học nhân văn về tình yêu, sự tử tế, lòng khoan dung… Năm tháng qua đi, nhưng niềm yêu thương và biết ơn mái trường thân thương VGIK của chúng ta đã, đang và sẽ còn mãi với thời gian như một di sản quý báu với nhiều thế hệ sinh viên... với hôm qua, hôm nay và mãi mãi mai này.

Vẫn còn mãi đây bao nhắc nhớ của hàng trăm sinh viên Việt Nam nhiều thế hệ từng học tại VGIK về: Moskva, về Mosfilm và những làng quê Nga nơi thực tập… về những chiều mùa hè đầy quyến rũ, về sắc lá thu vàng, về những chiều tuyết rơi; về khu Triển lãm thành tựu kinh tế quốc dân và ga tàu điện ngầm ВДНX; về tòa nhà ký túc xá 16 tầng ДОМ 7 phố Б. ГАЛУШКИНА, và khu ký túc xá cũ 5 tầng thân thương tại ДОМ 5. БУДАЙСКАЯ bên cạnh khu rừng IAUZA tràn đầy kỷ niệm… cùng biết bao tên tuổi đáng nhớ của các thế hệ sinh viên Việt Nam đi trước nay không còn nữa như: Họa sĩ, Đạo diễn NSND Ngô Mạnh Lân, Họa sĩ Lê Thanh Đức… các nhà Biên kịch, Lý luận phê bình, Đạo diễn, Quay phim, Kinh tế điện ảnh… như: Bành Bảo, Bành Châu, Nguyễn Thụ, Trịnh Mai Diêm, Bùi Đình Hạc, Lê Đăng Thực, Phạm Ngọc Trương, Trần Trung Nhàn, Nguyễn Mạnh Lân, Nguyễn Duy Chiêu, Đặng Nguyên Sắc, Đan Thụ, Cao Thụy, Vũ Quang Chính…

Cũng như mãi là những ký ức không quên của các thế hệ đàn anh, đàn chị, đàn em… tiếp nối nhau thành danh. Nhưng chúng tôi tin tưởng và hy vọng rằng, rồi đây nhiều sinh viên trẻ Việt Nam sẽ tiếp nối được sang học tại VGIK; sẽ biết giữ gìn và phát huy truyền thống, bản sắc VGIK, sẽ được tiếp thu nhiều hơn những kiến thức kỹ năng mới, để xứng đáng trở thành những hạt nhân xuất sắc trong lĩnh vực học và hành nghề sáng tạo Điện ảnh - Truyền hình, góp phần thắt chặt, tăng cường mối quan hệ đoàn kết hữu nghị, hợp tác truyền thống quý báu giữa hai nước Việt Nga…”.

Và… niềm hạnh phúc đến thật bất ngờ, sau phát biểu của Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam Đỗ Lệnh Hùng Tú tại buổi lễ, Thầy Hiệu trưởng Vladimir Malyshev đã trao tặng PGS.TS Đỗ Lệnh Hùng Tú, cựu sinh viên VGIK 1979 - 1985) Huy chương kỷ niệm “100 NĂM VGIK”. Trong phút vinh danh, thầy Hiệu trưởng còn tặng thêm chiếc áo phông có hình tượng logo VGIK và trịnh trọng: “Hôm nay chúng tôi đã tìm thấy Người hùng để trao tặng huy chương này…”.

Đoàn cựu sinh viên VGIK tham quan Đồi Lênin và trường Đại học danh tiếng MGU 

Sau khi kết thúc cả ngày giao lưu và chiếu phim Tọa độ chết, Mèo con, Còn lại với thời gian, Mùi cỏ cháy, Xe đạp… chiều 09/09/2026, Lãnh đạo trường VGIK đã tổ chức gặp mặt và chiêu đãi đoàn cựu sinh viên trong không khí đầy cảm xúc ấm áp.

Trong niềm vinh dự lớn, nhiều nghệ sĩ được trao tặng huy chương kỷ niệm “100 năm VGIK” cao quý và quà lưu niệm từ ngôi trường đào tạo điện ảnh truyền hình nổi tiếng thế giới tính đến nay đã tròn 107 tuổi.

Những ngày Moskva đã trở thành kỷ niệm đẹp như mơ với đoàn cựu sinh viên tốt nghiệp VGIK từ hơn hoặc gần nửa thế kỷ trước. Những khi mưa lạnh, những lúc nắng chan hòa, những vạt rừng sồi, phong, bạch dương điểm sắc thu vàng càng làm cho không gian êm đềm, thanh sạch thêm quyến rũ.

Ngoài việc được quay lại trường, được đứng bên ngoài hai khu túc xá nơi từng ở nhiều năm tháng sinh viên, vẫn còn nhiều lắm những nơi mà thời sinh viên chưa từng được đến. Nay không niềm vui nào sánh bằng khi được thăm Đại sứ quán ta tại Nga, được Đại sứ đặc mệnh toàn quyền CHXHCN Việt Nam Đặng Minh Khôi tiếp đón trọng thể; được cùng nhau vào viếng Lăng Lênin, tham quan Thành Kremlin, Nhà Thờ Thánh Basil, Thánh đường đấng cứu thế, chiêm ngưỡng kiến trúc kỳ vĩ của Đại học Quốc gia Moskva mang tên M.V. Lomonosov (MGU) trên Đồi Chim Sẻ; tham quan và chụp ảnh bên Súng thần công Vua, Chuông Sa hoàng; du thuyền trên sông Moskva; tham quan Phòng trưng bày Quốc gia Tretyakov, phố cổ Arbat, Khu bảo tồn - bảo tàng Tsaritsyno, Vườn Alexander, Quảng trường Chiến thắng, Khải Hoàn Môn Moskva, Bảo tàng Toàn cảnh Trận chiến Borodino, Trung tâm Triển lãm Thành tựu Kinh tế Quốc dân (VDNKh), Khu bảo tồn - bảo tàng Kolomenskoye, Cung điện gỗ của Sa hoàng Alexei Mikhailovich, Điện Kremlin Izmailovo...

Đoàn cựu sinh viên VGIK tham quan Đồi Lênin và trường Đại học danh tiếng MGU 

Và… sẽ không dễ gì quên những bữa ăn trưa, ăn tối với sự đón tiếp nồng nhiệt, đậm bản sắc truyền thống Nga qua nghi thức bánh mì và muối; những món ăn hợp khẩu vị tại các nhà hàng Việt Nam ở Moskva. Đặc biệt, bữa cơm trưa tại nhà ăn sinh viên (Stolovaya) ngay trong trường VGIK càng khiến mọi người bồi hồi nhớ lại thuở còn đi học, khi bao ký ức xưa ùa về.