Y tế Việt Nam có sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên “về đích” sớm, hoàn tất chuyển giao công nghệ toàn diện từ Nhật Bản

Theo đó, lãnh đạo Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Tập đoàn công nghệ sinh học Grandsoul Nara trao văn kiện công bố hoàn tất chuyển giao độc quyền công nghệ tế bào gốc, tế bào miễn dịch trước sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao Việt Nam và Nhật Bản. Việc triển khai các ứng dụng điều trị cụ thể cần tuân thủ quy định cấp phép và chỉ định chuyên môn tại Việt Nam.

Tổng Giám đốc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh - bà Ngô Thị Ngọc Hoa (áo dài hồng) và TS.BS Tsujimura Takahiro, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Miễn dịch Grandsoul Nara, Tập đoàn Y tế Grandsoul (Nhật Bản) trao văn kiện tại lễ công bố. Ảnh: TTXVN.

Nhật Bản là một trong những quốc gia có nhiều thành tựu nghiên cứu và phát triển công nghệ tế bào gốc, tế bào miễn dịch. Các hướng nghiên cứu này đang góp phần mở rộng khả năng ứng dụng của y học tái tạo và miễn dịch trị liệu, trong đó có những phương pháp đã được sử dụng trong điều trị một số bệnh lý theo chỉ định cụ thể.

Bên cạnh điều trị bệnh, một số ứng dụng của công nghệ tế bào gốc đang được nghiên cứu trong lĩnh vực phục hồi mô và chăm sóc sức khỏe. Hiệu quả, độ an toàn và phạm vi sử dụng cần được đánh giá riêng đối với từng liệu pháp và chỉ định.

Với nền tảng hạ tầng và đội ngũ nhân lực chuyên sâu về lĩnh vực tế bào gốc, tế bào miễn dịch, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được Tập đoàn Grandsoul Group của Nhật Bản lựa chọn làm đối tác độc quyền tại Việt Nam để hợp tác đầu tư, chuyển giao công nghệ về tế bào gốc, tế bào miễn dịch. Hai bên cũng hợp tác trao đổi kiến thức, kinh nghiệm về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ trong y học.

Lễ công bố hoàn tất chuyển giao công nghệ tế bào gốc, tế bào miễn dịch của Nhật Bản cho Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đánh dấu một bước tiến trong hợp tác y tế Việt Nam - Nhật Bản và nỗ lực tiếp nhận, từng bước làm chủ công nghệ tế bào. Việc hoàn tất chuyển giao kỹ thuật cần được phân biệt với việc cấp phép và chứng minh hiệu quả của từng ứng dụng điều trị trên người bệnh.

Tiếp nhận công nghệ tế bào gốc, tế bào miễn dịch - bước tiến trong hợp tác y học

GS.TS Matsuo Yoshinobu, chuyên gia công nghệ cấp cao tại Viện Nghiên cứu Miễn dịch Grandsoul Nara, đánh giá Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh có nền tảng công nghệ, nhân sự và quy trình kiểm soát chất lượng thuận lợi cho việc tiếp nhận và phát triển các công nghệ từ Nhật Bản.

“Ưu thế về hạ tầng công nghệ, đội ngũ chuyên gia giỏi cũng như uy tín của hệ thống bệnh viện đa khoa tiên phong công nghệ và chất lượng chuyên môn cao là những điều kiện nền tảng quan trọng để chúng tôi quyết định lựa chọn Tâm Anh là đối tác độc quyền duy nhất nhận chuyển giao công nghệ toàn diện tại Việt Nam. Chúng tôi đã sẵn sàng để hai bên cùng phát triển lĩnh vực y học tái tạo an toàn, chất lượng và bền vững tại Việt Nam, với hiệu quả điều trị và an toàn người bệnh là ưu tiên hàng đầu”, GS.TS Matsuo Yoshinobu khẳng định.

Công nghệ tế bào, tế bào miễn dịch là lĩnh vực y tế công nghệ cao đòi hỏi yêu cầu nghiêm ngặt về chuyên môn và kiểm soát chất lượng. Để bảo đảm chất lượng và giảm thiểu rủi ro, tế bào phải đáp ứng các tiêu chí về đặc tính sinh học, độ tinh khiết, tỷ lệ sống, chức năng và tính vô khuẩn.

Vì vậy, việc tiếp nhận và làm chủ công nghệ lõi trong lĩnh vực trị liệu tế bào không chỉ đòi hỏi năng lực chuyên môn cao mà còn phải bảo đảm đồng bộ bốn trụ cột: đội ngũ nhân sự, quy trình kỹ thuật, hệ thống trang thiết bị và quản lý chất lượng.

GS.TS Matsuo Yoshinobu cho biết, qua quá trình đánh giá, thẩm định của các chuyên gia Nhật Bản, Tâm Anh được xác nhận đáp ứng các yêu cầu về điều kiện tiếp nhận chuyển giao. Quá trình tiếp nhận, vận hành và từng bước làm chủ công nghệ trị liệu tế bào theo các tiêu chuẩn chuyên môn, chất lượng của đối tác Nhật Bản đã diễn ra nhanh hơn thời gian dự kiến.

GS.TS.BS Tạ Thành Văn, Chủ tịch Hội đồng chuyên môn Trung tâm Y học tái tạo & Trị liệu tế bào, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, là một trong những chuyên gia Việt Nam có nhiều năm học tập, nghiên cứu chuyên sâu về y học tái tạo và công nghệ tế bào tại Nhật Bản.

“Trải qua hàng chục năm học tập, nghiên cứu, hôm nay chúng ta đã được chứng kiến “khoảnh khắc lịch sử” đáng nhớ trong lịch sử y học Việt Nam. Các chuyên gia Việt Nam không còn chỉ “đứng nhìn” và học việc; người bệnh, khách hàng Việt Nam không còn phải tốn kém tiền của, thời gian, công sức để sang tận Nhật Bản và nhiều nước để được sử dụng các công nghệ tế bào gốc, tế bào miễn dịch này với chi phí rất cao, mà từ nay, ngay tại Việt Nam, đã có những công nghệ chính hãng, “chuẩn Nhật Bản” ở toàn bộ các tiêu chí rất cao cấp, thuận tiện và chi phí thấp hơn rất nhiều lần”, Giáo sư Tạ Thành Văn xúc động chia sẻ.

Theo Giáo sư Tạ Thành Văn, để hoàn tất hợp đồng chuyển giao công nghệ, tiếp nhận các kỹ thuật cốt lõi, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, nhân lực chuyên sâu, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế.

Trong lĩnh vực y học tái tạo và trị liệu tế bào, Tâm Anh đã xây dựng và được Bộ Y tế cấp phép hoạt động Ngân hàng mô và máu cuống rốn từ năm 2019. Song song đó, Trung tâm Y học tái tạo và Trị liệu tế bào cũng được xây dựng và phát triển mạnh mẽ.

Các công nghệ tế bào và tế bào miễn dịch được hai bên lựa chọn chuyển giao do Tập đoàn Grandsoul Nhật Bản nghiên cứu, phát triển. Theo thông tin từ đơn vị công bố, những công nghệ này đã có quá trình ứng dụng tại Nhật Bản. Phạm vi phê duyệt, chỉ định và kết quả lâm sàng của từng liệu pháp cần được đối chiếu với hồ sơ quản lý chuyên ngành. Trọng tâm chuyển giao gồm hai nhóm: công nghệ phân lập, nuôi cấy và biệt hóa chọn lọc tế bào gốc trung mô có nguồn gốc từ mô mỡ (Mesenchymal Stem Cells - MSC) và công nghệ phân lập, nuôi cấy và biệt hóa chọn lọc tế bào miễn dịch tự nhiên NK (Natural Killer cells), được nghiên cứu trong hỗ trợ điều trị ung thư.

Với công nghệ tế bào gốc trung mô (MSC) tế bào được lấy từ mô mỡ của chính người bệnh, sau đó trải qua quá trình phân lập, xử lý, nuôi cấy và sử dụng trở lại cho người bệnh. MSC có khả năng điều hòa đáp ứng miễn dịch và tham gia vào quá trình sửa chữa mô, vì vậy đang được nghiên cứu, phát triển trong nhiều hướng ứng dụng liên quan đến bệnh lý tim mạch, bệnh lý thần kinh (đột quỵ, sa sút trí tuệ), tiểu đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), trẻ hóa da…

Với công nghệ tế bào miễn dịch tự nhiên NK (Natural Killer cells) được nghiên cứu để phối hợp điều trị ung thư, máu của người bệnh được thu thập để phân lập tế bào miễn dịch, tuyển chọn những tế bào phù hợp, sau đó nuôi cấy trong môi trường chuyên biệt nhằm tăng sinh và hoạt hóa chức năng. Khi đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, tế bào có thể được đưa trở lại cơ thể theo quy trình và chỉ định được cơ quan có thẩm quyền cho phép. NK là một thành phần của hệ miễn dịch tự nhiên, có khả năng nhận diện và tiêu diệt một số tế bào bất thường, trong đó có tế bào ung thư. Hiệu quả lâm sàng của liệu pháp NK nuôi cấy cần được đánh giá theo từng loại ung thư và phác đồ cụ thể.

Cũng theo GS.TS.BS Tạ Thành Văn, liệu pháp tế bào NK có tiềm năng bổ sung thêm một hướng tiếp cận trong chiến lược điều trị ung thư đa mô thức, bên cạnh phẫu thuật, hóa trị, xạ trị và điều trị đích. “Sở hữu công nghệ tế bào miễn dịch NK giúp chúng ta có thêm một vũ khí tối tân, hiện đại hàng đầu thế giới trong chiến lược dự phòng, điều trị ung thư đang gia tăng nhanh tại Việt Nam”, ông cho biết.

TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết liệu pháp miễn dịch là một trong những hướng tiến bộ của điều trị ung thư hiện đại. Một số phương pháp miễn dịch trị liệu đã được ứng dụng đối với các loại ung thư như ung thư phổi, dạ dày, đại trực tràng, bàng quang, thận, gan, ung thư vú… Tuy nhiên, không nên đồng nhất hiệu quả của các phương pháp miễn dịch đã được phê duyệt với liệu pháp tế bào NK đang được đề cập trong hoạt động chuyển giao.

Với những liệu pháp miễn dịch đã được chứng minh hiệu quả và được cấp phép theo từng chỉ định, việc phối hợp phù hợp với các phương pháp khác có thể góp phần cải thiện kết quả điều trị ở một số nhóm người bệnh. Hiệu quả phụ thuộc loại ung thư, giai đoạn bệnh, liệu pháp cụ thể và phác đồ được lựa chọn.

“Liệu pháp miễn dịch có thể bổ sung thêm phương pháp điều trị cho người bệnh, đặc biệt khi được lựa chọn đúng chỉ định và phối hợp phù hợp trong phác đồ đa mô thức”, TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng nhận định.

Từ tiếp nhận công nghệ đến năng lực tự chủ tại Việt Nam

Ông Ngô Chí Dũng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, cho biết việc hoàn tất chuyển giao công nghệ tế bào gốc và tế bào miễn dịch từ Nhật Bản là dấu mốc quan trọng không chỉ trong hợp tác y tế hai nước, mà còn là kết nối công nghệ, thiết lập mạng lưới chuyên gia vì mục tiêu chung là chăm sóc sức khỏe cho người dân.

“Chúng tôi xác định đây không đơn thuần là việc tiếp nhận chuyển giao toàn bộ một công nghệ mới, làm chủ công nghệ lõi trong một lĩnh vực mà mở ra quá trình hợp tác chiến lược Việt Nam - Nhật Bản cùng nghiên cứu, cùng đầu tư và cùng phát triển. Các Nghị quyết của Trung ương Đảng và Chính phủ đã tạo bệ phóng vững chắc cho các doanh nghiệp tư nhân mạnh dạn đầu tư các công nghệ chiến lược quốc gia, trong đó có công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến”, ông Ngô Chí Dũng nhấn mạnh.

Theo công bố, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã tiếp nhận công nghệ tế bào gốc trung mô tự thân (lấy tế bào từ chính người bệnh) và các công nghệ tế bào miễn dịch. Đơn vị định hướng nghiên cứu, phát triển ứng dụng trong những lĩnh vực như bệnh lý thần kinh, tim mạch, hô hấp, rối loạn chuyển hóa, bệnh tự miễn và hỗ trợ điều trị ung thư. Việc áp dụng cho từng bệnh lý phụ thuộc kết quả đánh giá lâm sàng, phạm vi cấp phép và chỉ định được phê duyệt.

Theo kế hoạch được công bố, các công nghệ này dự kiến được phát triển trong Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tại 5 cơ sở ở TP.HCM và Hà Nội, hiện phục vụ hơn 10.000 lượt bệnh nhân mỗi ngày. Việc triển khai trên người bệnh sẽ phải gắn với đánh giá lâm sàng, hội chẩn chuyên môn, theo dõi an toàn và các điều kiện pháp lý liên quan.

Y học tái tạo (Regenerative Medicine) và trị liệu tế bào là những hướng phát triển của y học hiện đại, nghiên cứu khả năng sửa chữa, thay thế và phục hồi tế bào, mô, cơ quan bị tổn thương. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng và hiệu quả điều trị khác nhau giữa từng công nghệ, từng bệnh lý.

Trên thế giới, lĩnh vực này phát triển mạnh nhờ những tiến bộ trong công nghệ tế bào gốc, liệu pháp tế bào, kỹ thuật mô và chỉnh sửa gene. Trong đó, Nhật Bản là một trong những quốc gia hàng đầu thế giới về công nghệ tế bào gốc và liệu pháp tế bào. Với chiến lược đầu tư dài hạn và mạnh mẽ từ chính phủ, cơ chế pháp lý thúc đẩy ứng dụng lâm sàng, hệ sinh thái nghiên cứu - y tế - doanh nghiệp đồng bộ, Nhật Bản đã đưa công nghệ này tiến gần hơn đến thực tiễn điều trị lâm sàng, như ghép tế bào gốc tạo máu, liệu pháp miễn dịch CAR-T điều trị ung thư; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, mở rộng chỉ định các công nghệ tiên tiến như tế bào gốc đa năng cảm ứng iPSC, tế bào gốc trung mô MSC và tế bào miễn dịch NK…

Trong số các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực này tại Nhật Bản có Tập đoàn Y tế Grandsoul và Viện Nghiên cứu Miễn dịch Grandsoul Nara. Theo thông tin từ đơn vị, các tổ chức này có hơn 20 năm kinh nghiệm nghiên cứu và ứng dụng liệu pháp tế bào.

Việc tiếp nhận chuyển giao công nghệ tế bào miễn dịch từ Nhật Bản là một bước trong chiến lược phát triển y tế công nghệ cao, đặc biệt ở lĩnh vực ung bướu của Tâm Anh. Bên cạnh đầu tư vào chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm chuyên sâu, phẫu thuật robot, hóa trị, điều trị đích, miễn dịch và xạ trị proton, hệ thống bệnh viện đặt mục tiêu phát triển năng lực nghiên cứu, ứng dụng công nghệ tế bào tại Việt Nam theo các yêu cầu chuyên môn và quy định hiện hành.