Triển lãm “Tiền nhân lập chợ”: Từ một phiên chợ, hiểu một nếp nhà

Từ những phiên chợ xưa đến những khu chợ đã trở thành dấu ấn quen thuộc của đô thị, chợ luôn hiện diện trong đời sống của mỗi cộng đồng. Không chỉ phản ánh hoạt động giao thương, chợ còn lưu giữ nhiều câu chuyện về con người, gia đình và những nét văn hóa được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Triển lãm truyền tải văn hoá đặc trưng từ những ngôi chợ truyền thống. Ảnh: Vĩnh Hy.

Tại triển lãm, công chúng có dịp tiếp cận các tài liệu lưu trữ về chợ Bến Thành, chợ Phú Nhuận, chợ Bình Tây và Chợ Lớn,... qua đó tìm hiểu những dấu ấn của chợ trong đời sống đô thị.

Chương trình còn tái hiện một góc chợ xưa, tạo không gian để người tham dự thực hành lời mời, cách trao đổi, văn hóa thuận mua vừa bán và cùng chia sẻ những ký ức về chợ, gia đình.

Trong khuôn khổ chương trình, Tọa đàm “Tiền nhân lập chợ” là không gian trao đổi về chợ, cộng đồng, chữ tín và nếp nhà, từ những câu chuyện, ký ức và giá trị được truyền lại trong gia đình đến cách tiếp nối những giá trị ấy trong đời sống hôm nay.

Những khách mời chia sẻ những nét nổi bật từ văn hoá của chợ truyền thống qua các nghiên cứu và trải nghiệm. Ảnh: Vĩnh Hy.

“Tiền nhân lập chợ” không chỉ mở ra một không gian tìm hiểu về chợ qua tài liệu lưu trữ và những câu chuyện được sẻ chia, mà còn là dịp để mỗi người nhìn lại những giá trị gần gũi đã được vun đắp từ gia đình và tiếp nối trong đời sống cộng đồng.

Chuỗi hoạt động văn hóa gồm 12 chủ đề, chương trình kết hợp triển lãm, tọa đàm và trải nghiệm thực hành nhằm đưa những giá trị của nếp nhà truyền thống đến gần hơn với đời sống hôm nay. Chương trình hướng tới việc kết nối các thế hệ, nuôi dưỡng tình thân và khuyến khích mỗi người tìm được một nhịp sống cân bằng hơn giữa bản thân, gia đình và xã hội.

Những tư liệu lịch sử về thiết kế, bút tích việc hình thành những ngôi chợ. Ảnh: Vĩnh Hy 

Trong nhịp sống hiện đại, những khoảnh khắc tưởng như bình thường - một bữa cơm, một buổi đi chợ, một cuộc trò chuyện - lại ngày càng khó để các thành viên trong gia đình cùng có mặt bên nhau.

Chương trình không chỉ nhìn lại những câu chuyện của quá khứ, mà còn tìm hiểu những nếp sinh hoạt, cách ứng xử và giá trị gia đình đã được hình thành trong đời sống xưa, từ đó đặt câu hỏi: điều gì đáng được giữ lại, điều gì cần thay đổi và điều gì có thể được tiếp nối hiện nay. Thông điệp xuyên suốt của chương trình hướng đến: “Kết nối lại mạch nguồn nếp nhà - Nuôi dưỡng tình thân - Cân bằng nhịp sống”.

Chia sẻ về ý nghĩa của chương trình, đại diện Ban tổ chức cho biết: “Chúng tôi không tham vọng phục dựng nguyên trạng một mô hình gia đình trong quá khứ. Thay vào đó, các chủ đề được tiếp cận từ góc nhìn lịch sử, văn hóa để chúng ta cùng trả lời câu hỏi: giữ điều gì, thay đổi điều gì và sáng tạo điều gì. Từ nếp nhà, mỗi người có thêm điểm tựa để làm việc, trưởng thành và sống có trách nhiệm với cộng đồng”.

Những hình ảnh quen thuộc đã hình thành từ những ngôi chợ xưa. Ảnh: Vĩnh Hy.

Với cách tiếp cận “Từ một phiên chợ, hiểu một nếp nhà”, sự kiện không chỉ nhìn chợ như một nơi trao đổi sản vật, mà còn như một không gian xã hội, nơi mọi người gặp gỡ, giao tiếp, trao đổi, giữ chữ tín và hình thành những cách ứng xử với cộng đồng.

Các nội dung chính của sự kiện gồm: tìm hiểu vai trò của chợ trong đời sống cộng đồng qua các tư liệu có nguồn gốc lịch sử; khám phá cách ứng xử trong mua bán, từ lời mời, thương lượng đến sự tôn trọng công sức của người khác; tìm hiểu ý nghĩa của chữ tín qua những tình huống mua bán cụ thể; và chia sẻ ký ức về những lần đi chợ cùng ông bà, cha mẹ hoặc người thân..

Nhiều người tham dự tọa đàm để tìm về nét văn hoá xưa từ những ngôi chợ lâu đời. Ảnh: Vĩnh Hy.

Điểm nhấn của “Tiền nhân lập chợ” là sự kết hợp giữa tư liệu, câu chuyện và trải nghiệm trực tiếp. Không gian triển lãm sẽ gợi lại một góc chợ xưa, nơi người tham dự có thể thử cách mời chào, trao đổi, thương lượng và ứng xử trong mua bán, từ đó cảm nhận những giá trị làm nên tinh thần “thuận mua vừa bán”.

Những hình ảnh từ xa xưa được công bố đến công chúng về văn hoá, nét xưa của chợ truyền thống. Ảnh: Vĩnh Hy.

Một hoạt động tương tác đáng chú ý khác tại chương trình là “Bản đồ ký ức”. Người tham dự sẽ viết lại một ký ức về ngôi chợ, ngôi làng hoặc khu phố nơi mình từng sống và góp vào một bản đồ chung. Phiên tọa đàm quy tụ các khách mời với góc nhìn từ lịch sử, văn hóa, tư liệu lưu trữ và đời sống thực tế, cùng trao đổi về vai trò của chợ trong cộng đồng, chữ tín trong giao tiếp và mối liên hệ giữa nếp nhà với đời sống xã hội.

Một số hoạt động tại chương trình

Đối tượng trọng tâm của chương trình là người trẻ đang xây dựng nếp sống và gia đình; cha mẹ muốn cùng con tìm hiểu và trải nghiệm; người trung niên, cao tuổi có những ký ức và kinh nghiệm muốn trao truyền; cùng những người làm trong lĩnh vực giáo dục, văn hóa, truyền thông và nghề thủ công. 

Công chúng tham quan triển lãm. Ảnh Vĩnh Hy

Thời gian triển lãm: từ ngày 27/9/2026 đến ngày 02/10/2026 (vào cửa tự do). Địa điểm: Trung tâm Lưu trữ quốc gia II, số 2 Ter Lê Duẩn, phường Sài Gòn, TP HCM.