Hướng tới hình thành “ngân hàng" thanh âm, giai điệu Việt Nam

Sáng 12/10, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Lễ phát động Chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026. Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng tham dự và chủ trì buổi lễ.

Chương trình có sự tham dự của đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương; các chuyên gia, nghệ sĩ, đại sứ đồng hành, đại diện thế hệ trẻ và các cơ quan thông tấn, báo chí; đồng thời được kết nối trực tuyến tới 34 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Các đại biểu tham dự Lễ phát động. Ảnh: BTC

Hướng tới sự tham gia của toàn dân

Phát biểu tại lễ phát động, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh, từ tiếng trống vọng về từ nghìn xưa đến những thanh âm của cuộc sống hôm nay, âm thanh của thiên nhiên và con người đã góp phần nuôi dưỡng tâm hồn Việt Nam qua nhiều thế hệ.

“Biết lắng nghe quê hương là một cách học yêu đất nước. Biết sáng tạo là một cách để gửi tình yêu đó đến mãi mai sau”, Thứ trưởng chia sẻ.

Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng phát biểu tại lễ phát động chương trình. Ảnh BTC

Nhắc lại lời Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò sáng tạo của quần chúng "Quần chúng còn là người sáng tác nữa", Người trân trọng gọi những sáng tác ấy là hòn ngọc quý, Thứ trưởng cho rằng mỗi người dân đều có những trải nghiệm, tình cảm và câu chuyện riêng có thể gửi gắm vào một giai điệu, một câu hát. Ông kêu gọi các nghệ sĩ, thầy cô giáo, doanh nghiệp, cơ quan truyền thông… chung tay phổ cập kiến thức âm nhạc; khuyến khích mỗi gia đình, nhà trường trở thành nơi nuôi dưỡng tình yêu âm nhạc và khả năng sáng tạo.

Làm rõ sự khác biệt của Chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” so với những cuộc thi âm nhạc trước đây, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng nêu ba mong muốn lớn mà Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hướng tới.

Trước hết là phổ cập kiến thức âm nhạc trong cộng đồng, giúp mọi người có cơ hội tìm hiểu, nhận biết những giai điệu đặc trưng của quê hương, vùng miền, để khi nghe một bản nhạc Việt Nam ở nước ngoài có thể nhận ra và giới thiệu với bạn bè quốc tế.

Thứ hai là khuyến khích mỗi người trực tiếp tham gia sáng tạo và chia sẻ âm nhạc. Theo Thứ trưởng, khi có những hiểu biết nhất định về âm nhạc, mỗi người đều có thể lưu giữ âm thanh hoặc cất lên tiếng hát của mình, dù chỉ để hát cho bản thân, gia đình hay những người thân yêu.

Thứ ba là tạo lập nguồn dữ liệu âm thanh của chính người Việt Nam bởi đất nước có rất nhiều giai điệu và chất liệu âm nhạc phong phú nhưng hiện nay khi cần sử dụng, trong nhiều trường hợp người Việt vẫn phải tìm mua từ những kho dữ liệu nước ngoài.

Từ thực tế ấy, ông bày tỏ mong muốn người Việt chủ động sáng tạo những sản phẩm âm thanh mang bản sắc riêng. Những thanh âm đã tồn tại từ lâu trong đời sống, văn hóa dân tộc cần được ghi lại, lưu giữ dưới dạng dữ liệu số, để các công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), có thể tiếp cận và học hỏi âm nhạc Việt Nam.

Thứ trưởng mong muốn chương trình không chỉ diễn ra trong năm 2026 mà tiếp tục được duy trì lâu dài, từng bước hình thành ngân hàng dữ liệu âm thanh của đất nước, lưu giữ cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Theo ông, thước đo thành công của chương trình chính là mức độ hưởng ứng và tham gia sáng tạo của nhân dân. Thông qua hoạt động này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng mong muốn thúc đẩy ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam, tạo ra những sản phẩm và giá trị mới đóng góp cho tăng trưởng.

Ban Chủ trì Lễ động chương trình "Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống’" năm 2026. Ảnh: BTC

Lưu giữ những thanh âm của đời sống

Chia sẻ tại lễ phát động, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Nguyễn Xuân Bắc cho rằng, bên cạnh những tác phẩm âm nhạc, đời sống người Việt còn có vô vàn âm thanh gần gũi đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ. Đó có thể là tiếng mẹ gọi con từ ngoài đồng về ăn cơm, tiếng gà gáy trưa, tiếng võng đưa kẽo kẹt, tiếng mưa rơi hay âm thanh các nhạc cụ dân tộc.

Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Nguyễn Xuân Bắc phát biểu tại Lễ phát động. Ảnh: BTC

Theo ông, bất kỳ ai cũng có thể tham gia chương trình bằng cách ghi lại những thanh âm gắn với cuộc sống của mình. Ngay cả tiếng cuốc, tiếng xẻng trong lao động của người nông dân cũng có thể trở thành chất liệu đóng góp vào Ngân hàng Thanh âm Việt Nam.

Đề cập khả năng khai thác những sản phẩm này, ông Nguyễn Xuân Bắc cho biết hiện nay nhiều người sáng tạo nội dung trên mạng xã hội phải mua hoặc xin phép sử dụng các bản nhạc, hiệu ứng âm thanh. Việc hình thành ngân hàng dữ liệu âm thanh Việt Nam có thể cung cấp thêm chất liệu sáng tạo, đồng thời mở ra khả năng mang lại nguồn thu từ bản quyền cho những người có sản phẩm được sử dụng. Tuy nhiên, theo ông, ý nghĩa quan trọng hơn cả vẫn là sự tham gia của cộng đồng vào việc lưu giữ, phát huy những giá trị văn hóa Việt Nam.

Nhấn mạnh ý nghĩa của việc lưu giữ những thanh âm, giai điệu của đời sống, ông Trần Nhất Hoàng, Phó Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho rằng: “Có những di sản mà chúng ta có thể nhìn thấy, thế nhưng có những di sản chúng ta chỉ có thể nghe thấy”. Theo ông, môi trường sống và điều kiện tự nhiên của từng vùng miền góp phần hình thành những sắc thái âm nhạc khác nhau, từ những giai điệu vui tươi của đồng bằng Bắc Bộ đến âm nhạc mang âm hưởng vững chãi của miền Trung, Tây Nguyên hay những làn điệu man mác của vùng sông nước.

Phó Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho rằng “Có những di sản mà chúng ta có thể nhìn thấy, thế nhưng có những di sản chúng ta chỉ có thể nghe thấy” nên việc lưu giữ thanh âm, giai điệu đặc biệt quan trọng.

Đặc biệt, Phó Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế nhấn mạnh việc ghi lại những âm thanh đang dần biến mất trong đời sống hiện đại, như tiếng tàu điện leng keng từng quen thuộc với nhiều thế hệ người Hà Nội hay những tiếng rao đêm trên phố. Những thanh âm ấy có thể không còn được nghe thấy sau 10 năm, 20 năm hoặc 50 năm nữa. Vì vậy, người tham gia không nhất thiết phải sáng tác một bản nhạc hoàn chỉnh mà có thể bắt đầu bằng việc ghi lại những âm thanh gợi nhắc ký ức về quê hương, đất nước.

Bên cạnh giá trị lưu giữ, đại biểu cũng gợi ý khai thác nguồn dữ liệu này để sáng tạo những hiệu ứng âm thanh, giai điệu ngắn mang dấu ấn Việt Nam, phục vụ các sản phẩm truyền thông và đời sống số, thay cho việc chỉ sử dụng những hiệu ứng quen thuộc từ nước ngoài.

Biến thanh âm Việt thành nguồn lực kinh tế

Ông Chu Tiến Đạt, Chủ tịch Hội đồng thành viên (HĐTV) Tổng công ty Truyền thông đa phương tiện VTC, Phó trưởng Ban Tổ chức cho biết, với phạm vi sáng tạo rộng, từ tác phẩm âm nhạc đến những âm thanh đời thường như vậy, Ban Tổ chức sẽ thành lập hội đồng giám khảo dự kiến có khoảng 15 thành viên, gồm các chuyên gia âm nhạc hàn lâm, những người am hiểu âm thanh đời sống và đại diện thế hệ trẻ, nhằm bảo đảm sự đa dạng trong cách tiếp cận, cảm nhận. Bên cạnh đánh giá của hội đồng giám khảo, điểm bình chọn từ cộng đồng sẽ chiếm 40% tổng điểm xét giải.

Về phương thức vận hành ngân hàng dữ liệu âm thanh và bảo đảm quyền lợi tác giả, ông Đạt chia sẻ, khi gửi sản phẩm, người sáng tạo sẽ cho phép Ban Tổ chức sử dụng để quảng bá trên các nền tảng phục vụ mục đích công ích, cộng đồng. Tuy nhiên, quyền tác giả và quyền khai thác vẫn thuộc về người sáng tạo. Các tác phẩm đạt giải cao sẽ được tư vấn đăng ký bản quyền, gắn với tài khoản của tác giả và xác định phương thức khai thác.

Theo ông Đạt, Ban Tổ chức mong muốn duy trì nền tảng lâu dài, không chỉ phục vụ cuộc thi mà trở thành nơi người dùng có thể tìm kiếm, chia sẻ hoặc mua các sản phẩm âm thanh Việt Nam, qua đó mở ra cơ hội tạo thu nhập cho người sáng tạo.

Làm rõ thêm vấn đề này, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh, cuộc thi chỉ là phương tiện để thu hút sự tham gia của cộng đồng, không phải mục đích cuối cùng của chương trình. Điều quan trọng là khuyến khích mỗi người thể hiện tình yêu với cuộc sống, gia đình, quê hương, đất nước thông qua những sáng tạo của mình. Đồng thời, chương trình hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa, tạo ra giá trị kinh tế và cơ hội có thu nhập từ các sản phẩm sáng tạo của người dân.

Hưởng ứng chương trình, các nhạc sĩ, KOL, nhà sáng tạo nội dung trên nền tảng số bày tỏ sự đồng tình với ý tưởng ghi lại, chia sẻ những thanh âm gắn với ký ức, đời sống và văn hóa Việt Nam; đồng thời cam kết sẵn sàng tham gia, kết nối cộng đồng sáng tạo nội dung để lan tỏa chương trình, đặc biệt tới giới trẻ.

Các đại biểu thực hiện nghi lễ phát động chương trình. Ảnh: BTC

Thông qua việc tiếp nhận, định danh, tuyển chọn và giới thiệu các sản phẩm, chương trình hướng tới từng bước hình thành Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam, tạo nguồn tài nguyên phục vụ bảo tồn, quảng bá, sáng tạo và phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa.